Uprawa bezorkowa zyskuje popularność, ponieważ pozwala ograniczyć lub całkowicie wyeliminować pracę tradycyjnym pługiem. Zamiast odwracania skiby stosuje się maszyny, które spulchniają i mieszają glebę, pozostawiając większą część resztek pożniwnych na powierzchni lub w jej górnej warstwie.
Takie rozwiązanie może ograniczyć liczbę przejazdów, zużycie paliwa i czas potrzebny na przygotowanie pola. Dobrze dobrany bezorkowiec pomaga również utrzymać strukturę gleby, poprawiać wsiąkanie wody oraz ograniczać ryzyko przesuszenia stanowiska.
Nie ma jednej maszyny odpowiedniej dla każdego gospodarstwa. Przy wyborze należy uwzględnić przede wszystkim rodzaj gleby, ilość resztek pożniwnych, moc ciągnika, planowaną głębokość pracy oraz zakres wykonywanych zabiegów.
Bezorkowiec zębowy, talerzowy czy kombinowany?
Na rynku dostępnych jest kilka rodzajów maszyn przeznaczonych do uprawy bezorkowej. Ich wspólną cechą jest możliwość przygotowania gleby bez używania pługa i bez pełnego odwracania skiby. Każda konstrukcja wykonuje jednak inne zadanie i najlepiej sprawdza się w określonych warunkach.
Najczęściej wybierane rozwiązania to:
- Brona talerzowa – przeznaczone głównie do płytkiej uprawy ścierniska oraz intensywnego mieszania resztek pożniwnych z glebą. Dobrze sprawdzają się po zbożach, rzepaku i kukurydzy, zwłaszcza przy większej ilości resztek roślinnych.
- Bezorkowce zębowe – często określane jako grubery – służą do głębszego spulchniania gleby bez jej odwracania. Zęby rozrywają zagęszczoną warstwę gleby, poprawiają napowietrzenie oraz ułatwiają wnikanie wody w głębsze warstwy profilu glebowego.
- Agregaty kombinowane – łączą sekcję zębową, talerze wyrównujące i wał doprawiający. Umożliwiają wykonanie kilku operacji w jednym przejeździe: spulchnienia gleby, wymieszania resztek pożniwnych, wyrównania powierzchni i jej dociśnięcia.
Dobór konstrukcji powinien wynikać z rodzaju gleby, ilości resztek pożniwnych, następstwa roślin, częstotliwości zabiegów oraz tego, czy gospodarstwo chce ograniczyć pług jedynie w wybranych uprawach, czy całkowicie przejść na system bezorkowy.
Głębokość pracy ma znaczenie
Jednym z najważniejszych parametrów bezorkowca jest głębokość robocza. Zbyt płytka uprawa może nie rozluźnić zagęszczonej warstwy gleby, natomiast zbyt głęboka zwiększa zapotrzebowanie na moc ciągnika i zużycie paliwa.
Najczęściej stosowane zakresy pracy to:
- 5–10 cm – płytka uprawa ścierniska i mieszanie resztek pożniwnych.
- 10–20 cm – standardowa uprawa wykonywana bezorkowcem, pozwalająca spulchnić glebę bez odwracania jej pługiem.
- 20–35 cm – głębsze spulchnianie zagęszczonych warstw gleby bez wykonywania orki. Taki zabieg wymaga bezorkowca o odpowiednio mocnej konstrukcji, właściwych redlic oraz ciągnika dysponującego odpowiednim zapasem mocy.
W praktyce warto wybierać maszyny z prostą i precyzyjną regulacją głębokości pracy. Pozwala to dostosować zabieg do aktualnej wilgotności gleby, ilości resztek oraz celu wykonywanej uprawy.
Szerokość robocza a moc ciągnika
Przy zakupie bezorkowca należy zwrócić uwagę na jego szerokość roboczą. Zbyt duża maszyna może nadmiernie obciążać ciągnik, utrudniać utrzymanie odpowiedniej prędkości roboczej i zwiększać spalanie. Z kolei zbyt mała szerokość wydłuża czas pracy oraz liczbę przejazdów po polu.
Maszyna powinna być dobrana nie tylko do nominalnej mocy ciągnika, ale również do rodzaju gleby, planowanej głębokości pracy i konstrukcji sekcji roboczej. Na ciężkiej glebie ten sam bezorkowiec będzie wymagał wyraźnie większego zapasu mocy niż na stanowisku lekkim.
Wał doprawiający – wyrównanie i zagęszczenie gleby
Istotnym elementem bezorkowca jest wał montowany za sekcją roboczą. Jego zadaniem jest wyrównanie powierzchni pola, rozkruszenie brył oraz odpowiednie dociśnięcie gleby. Dobrze dobrany wał pomaga ograniczać utratę wilgoci, stabilizuje głębokość pracy maszyny i przygotowuje stanowisko do kolejnych zabiegów lub siewu.
Dobór wału powinien zależeć przede wszystkim od rodzaju gleby, jej wilgotności, ilości resztek pożniwnych oraz oczekiwanego stopnia zagęszczenia.
Dostępne rozwiązania obejmują między innymi:
- Wał strunowy Ø600 – lekki wał do płytkiej uprawy, przeznaczony głównie na gleby lekkie, suche i dobrze doprawione. Dobrze wyrównuje powierzchnię, ale zapewnia mniejsze zagęszczenie niż wały pierścieniowe lub oponowe.
- Wał daszkowy ze skrobakami Ø600 – odpowiedni do pracy na glebach średnich i zwięźlejszych, również przy wyższej wilgotności. Skrobaki ograniczają oblepianie wału ziemią.
- Wał ceownikowy ze skrobakami Ø600 – intensywnie kruszy bryły i dobrze zagęszcza glebę. Jest polecany szczególnie na stanowiska średnie i cięższe.
- Wał teownikowy ze skrobakami Ø600 – sprawdza się przy intensywnej uprawie oraz tam, gdzie wymagane jest dokładne wyrównanie powierzchni. Skrobaki poprawiają komfort pracy w wilgotniejszych warunkach.
- Wał sprężynowy Ø550 – lekka konstrukcja o działaniu wyrównującym i częściowo kruszącym, odpowiednia do płytszej uprawy na glebach lżejszych.
- Wał dyskowy ze skrobakami Ø600 – dobrze kruszy, wyrównuje i zagęszcza glebę. Dzięki skrobakom może pracować w trudniejszych warunkach, ograniczając ryzyko zapychania.
- Wał oponowy ze skrobakami Ø640 – zapewnia równomierne ugniatanie całej powierzchni roboczej i dobre zamknięcie gleby po przejeździe. Jest przydatny zwłaszcza wtedy, gdy ważne jest zatrzymanie wilgoci i przygotowanie równego pola pod siew.
- Wał pryzmatyczny Ø450 – dobrze zagęszcza glebę, rozbija bryły i pozostawia uformowaną powierzchnię. Może być stosowany na glebach średnich i cięższych.
W ofercie dostępne są także wały tandemowe, czyli podwójne układy wałów. Stosuje się je wtedy, gdy potrzebne jest jeszcze dokładniejsze wyrównanie, kruszenie brył i dociśnięcie gleby po pracy zębów lub talerzy.
Dostępne konfiguracje obejmują między innymi wał daszkowy tandem Ø500 i Ø600, wał ceownikowy tandem Ø500 i Ø600, wał teownikowy tandem Ø500 i Ø600, wał dyskowy tandem Ø600 oraz wał pryzmatyczny tandem Ø450.
Układy tandemowe warto rozważyć szczególnie przy głębszej uprawie, na glebach cięższych oraz wtedy, gdy po jednym przejeździe chcemy uzyskać możliwie równe i dobrze zagęszczone stanowisko pod siew.
Jaki bezorkowiec wybrać?
Na glebach lekkich i przy płytkiej uprawie ścierniska często wystarczający będzie brona talerzowa wyposażon w lekki wał doprawiający. Na glebach średnich i ciężkich lepsze rezultaty może zapewnić bezorkowiec zębowy, nazywany również gruberem, wyposażony w odpowiednie zabezpieczenia oraz wał skutecznie kruszący i zagęszczający glebę.
Jeżeli gospodarstwo chce ograniczyć pracę pługiem i wykonać kilka zabiegów w jednym przejeździe, warto wybrać agregat bezorkowy wyposażony w zęby, talerze wyrównujące i wał doprawiający. Taka maszyna może pomóc sprawnie przygotować pole do siewu bez konieczności odwracania skiby.
Przed zakupem należy sprawdzić jakość zabezpieczeń roboczych, zakres regulacji, dostępność części zamiennych oraz możliwość dopasowania wału do warunków panujących w gospodarstwie. Odpowiednio dobrany bezorkowiec pomaga ograniczyć liczbę przejazdów, zmniejszyć udział orki w technologii uprawy i zwiększyć efektywność prac polowych przez wiele sezonów.